Czym jest szariat (szar'iat)?

Obecnie szariat (szar'iat) kojarzy się z przemocą i tzw. Państwem Islamskim. Jest to zasadniczy błąd, ponieważ wojownicy IS interpretują Koran pod swoje indywidualne tezy i potrzeby, które w wielu przypadkach mają być usprawiedliwieniem dla ich zachowań i mordów. Szari'at jest zbiorem praw i obowiązków każdego muzułmanina, a jego podstawowe założenia przedstawiam Państwu poniżej.

Kto stosuje szari'at?

Prawo szari'atu obowiązuje wszystkich muzułmanów, zarówno sunnitów, jak i szyitów. Nie istnieją również podziały dotyczące płci - kobiety i mężczyźni podlegają prawnym nakazom w taki sam sposób. Teoretycznie nie ma także podziału na klasy społeczne i pełnione funkcje, szari'at w takim samym stopniu dotyczy i obowiązuje królów, jak i żebraków, bogatych oraz tych najuboższych. Potwierdzenie tej tezy można odnaleźć w świętej księdze islamu - Koranie:

"Zaprawdę - muzułmanie i muzułmanki, wierzący i wierzące, prawdomówni i prawdomówne, cierpliwi i cierpliwe, pokorni i pokorne, dający jałmużnę, poszczący i poszczące, zachowujący czystość i zachowujące, wspominający Boga często i wspominające - przygotował dla was Bóg przebaczenie i nagrodę ogromną" (K 33:35)

Społeczności, które żyją w mniejszości w miejscu zarządzanym przez szari'at i muzułmanów nie mają obowiązku przestrzegać tegoż prawa, pomijając aspekty dotyczące porządku publicznego. Według szari'atu wyznawcy innych religii (żydzi, chrześcijanie, hindusi, zoroastryjczycy) posiadają własne prawa, według których mogą i powinni funkcjonować na co dzień. Przykładem tego typu działania było Imperium Osmańskie, które przez kilkaset lat uznawało religijne prawa mniejszości i nie było jakiegokolwiek zagrożenia co do istnienia tychże społeczności.

Kategorie wartości w prawie szari'atu

Bóg podzielił najważniejsze działania i postępowania ludzkie na pięć poszczególnych kategorii: wadżib (obowiązki), mandub (czyny zalecane do wykonania), mubah (dozwolone, niezakazane), makruh (potępione) oraz haram (całkowicie zakazane). Każda z wyżej wymienionych kategorii posiada także swoje "rozgałęzienia" klasyfikujące dane czyny np. jako indywidualne lub grupowe.

Wadżib - unikanie tych czynów jest uważane za grzech, zaliczają się do nich tzw. "filary islamu", m.in modlitwa, czy poszczenie podczas ramadanu - szczegółowiej o tym punkcie później.

Mandub - czyny zalecane, czyli takie, które nie są wymagane, jednak za ich wykonanie muzułmanin może otrzymać nagrodę w życiu pozagrobowym. Za ich niezrealizowanie nie ma żadnej kary. Do mandubu zalicza się akty nieobowiązkowej dobroczynności, takie jak pomoc osobom starszym, zbudowanie szkoły lub meczetu, odmawianie dodatkowych modlitw, opieka nad potrzebującymi.

Mubah - czyny dozwolone, takie, które można wykonać lub nie. Przykładem takiego zachowania jest popełnienie działania grzesznego w razie konieczności - zjedzenie mięsa padłego zwierzęcia, w przypadku gdy osoba umiera z głodu i nie ma w jej pobliżu nic innego do zjedzenia. Czyny dozwolone nie mogą jednak czynić innym żadnej szkody, w przeciwnym razie kwalifikują się do innej kategorii.

Makruh - czyny potępiane, których najlepiej unikać, niż wykonywać - mubah stoi w opozycji w stosunku do mandub. Osoby za popełnienie tych czynów nie są karane, jednak gdy ich nie zrealizuje, to zyska uznanie w oczach Boga. Przykładem zachowania makruh jest wzięcie rozwodu, który nie jest zabroniony, lecz jest "najbardziej potępiony z rzeczy dozwolonych".

Haram - czyny całkowicie zakazane, za które nakładana jest kara, a omijanie nagradzane. Czyny te dotyczą zarówno sfer etycznych, jak i tych żywieniowych, przykłady: cudzołóstwo, kradzież, zabijanie, picie krwi, hazard, spożywanie alkoholu. Co ciekawe termin haram określa również otoczenie świątyń w Mekkce, Medynie i Jerozolimie, gdzie obowiązuje m.in. zakaz przebywania dla niemuzułmanów. Przeciwieństwem haram jest halal, czyli wszystko to, co jest dozwolone w świecie szari'atu.

Akty wiary i transakcje

Szari'at jest podzielony na dwie główne części: ibadat (akty wiary) oraz mu'amalat (transakcje). Najważniejszą częścią, będącą metamorficznym sercem prawa szari'atu jest ibadat, czyli akty wiary, które pomimo rozpędzonej globalizacji są praktykowane i stanowią podstawę całej religii islamu. W ramach ibadatu wyróżniamy: salat (codzienna modlitwa), saum (post), zakat (jałmużna) oraz hadżdż (pielgrzymka do Mekki). Często w aspekcie najważniejszych filarów wiary mówi się również o dżihadzie, czyli "podejmowaniu wysiłku na drodze Boga". Mu'amalat, czyli transakcje są to wszelkie kwestie społeczne, środowiskowe, polityczne oraz gospodarcze, np. rodzina, bliźni, prawa osobowe.

Codzienne modlitwy są najważniejszych rytuałem wśród wszystkich filarów wiary. Salat jest obowiązkowy zarówno dla mężczyzn, jak i kobiet od osiągnięcia wieku dojrzewania aż do swojego ostatniego dnia. Modlitwę należy odmawiać pięć razy dziennie w czasie wyznaczonym poprzez obliczenia astronomiczne. Przed rozpoczęciem modlitwy należy dokonać ablucji, oczyszczenia, a dopiero potem przystąpić do rytuału. Ablucja dotyczy najczęściej obmycia wodą rąk, twarzy, ramion oraz stóp. Obmycie całego ciała jest obowiązkowe np. po odbyciu stosunku seksualnego.

Równie istotny w życiu każdego muzułmanina jest post (saum). Podczas księżycowego miesiąca ramadan powinni odbywać go wszyscy wyznawcy islamu począwszy od wieku dojrzałości skończywszy na wieku starczym. Warto zauważyć, że rytuał ten jest obowiązkiem jedynie dla tych, którzy są w stanie sprostać mu fizycznie. Zabronione jest wszelkie jedzenie, picie, palenia i odbywanie stosunków seksualnych od wschodu do zachodu słońca. Wyjątkiem są osoby przebywające aktualnie w podróży (mogą odbyć post w późniejszym terminie), osoby chore, kobiety w ciąży oraz ludzie starzy. Ramadan jest najświętszym miesiącem, ponieważ właśnie wtedy objawiony został Koran. Tradycją jest, że podczas ramadanu w większości dużych muzułmańskich miast ubodzy dostają za darmo jedzenie, a najbardziej potrzebujący otrzymują pomoc od współbraci.

Termin zakat (jałmużna) pochodzi od rdzenia zkw, który oznacza oczyszczenie. Jałmużna polega na podzieleniu się częścią darów otrzymanych przez Boga z osobami najbardziej potrzebującymi. Obecnie często daną sumę pieniędzy wpłaca się do skarbu publicznego, a z tych pieniędzy buduje się w niedalekiej przyszłości szpitale, szkoły, czy sierocińce. Szari'at zachęca do dzielenia się z innymi i nie pozwala na to, aby osoby z gorszym statusem majątkowym były pozostawione same sobie.

Pielgrzymka (hadżdż) jest obowiązkiem każdego muzułmanina - chociaż raz w życiu musi odwiedzić świątynię w Mekkce, jeżeli posiada na to środki finansowe i jest gotowy fizycznie do poniesienia trudów wyprawy. Pielgrzymka odbywa się w księżycowym miesiącu al-hidżdża, a same rytuały są powtórzeniem zachowania Abrahama po odbudowaniu Al-Kaby (konstrukcja w kształcie sześcianu znajdująca się w centrum świątyni - muzułmanie wierzą, że jest najstarszym sanktuarium i została zbudowana przez Adama). Hadżdż ma być oczyszczeniem jednostki, ale również spoiwem i integracją dla całej społeczności muzułmańskiej. Co roku na pielgrzymkę do Mekki udaje się blisko 2 miliony osób z całego świata.


Kary

W szari'acie w przypadku popełnienia czynów zabronionych oprócz nieposłuszeństwa wobec Boga, osobom, które zdecydowały się na takie działania grożą kary w świecie doczesnym. Kary te uważane są za niehumanitarne oraz barbarzyńskie i łączone są z praktykami średniowiecznymi. Zgodnie z prawem szari'atu karą np. za cudzołóstwo jest śmierć, jednak tylko wtedy, gdy któraś ze stron przyzna się do tego czynu lub gdy cudzołóstwo zostanie potwierdzone przez co najmniej czterech wiarygodnych świadków. Za kradzież lub rozbójnictwo grozi kara śmierci poprzez ścięcie mieczem lub powieszenie, dochodzi również do obcinania poszczególnych kończyn lub palców. Powszechną metodą karania za wykroczenia przeciwko Bogu jest także biczowanie. Należy jednak zauważyć, że przed sądem szari'ackim bardzo trudno udowodnić winę danej osoby i często sędzia decyduje się na nieprzyjmowanie przyznania się przez podejrzanego do winy z powodu zbyt małej ilości dowodów. W prawie szari'atu jest również miejsce na skruchę, a same hadisy wyraźnie ograniczają stosowanie hubud (kary i ograniczenia).

Warto zauważyć, że szari'at to nie tylko konkretne prawo, lecz również zespół ogółu wartości oraz struktura i wzór życia muzułmanów w zgodzie z religią. Sam szari'at naucza szacunku wobec osób starszych, rodziców, szanowania bliźnich, dobroczynności, czy wrażliwości na krzywdę wobec innych. Aktualnie prawo szari'atu w większości krajów muzułmańskich nie obowiązuje jednak na płaszczyźnie ustawodawczej, czy wykonawczej, lecz w dziedzinie etyki ukazującej jak postępować w zgodzie z naukami Proroka Mahometa.

Źródła:
1. Seyyed Hossein Nasr "Istota islamu"
2. Reza Aslan "Nie ma Boga oprócz Allaha"
Trwa ładowanie komentarzy...